Zakład Ubezpieczeń Społecznych — poradnik i informacje

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, czyli w skrócie ZUS, to państwowa jednostka organizacyjna, która posiada osobowość prawną. Jest to jednostka z sektora finansów publicznych. Dokładny zakres działania tej instytucji oraz opis najważniejszych zadań, jakie przed nią stoją opisane są w art. 66–72 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych oraz statucie ZUS.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych powstał w 1934 roku, co oznacza, że obecnie funkcjonuje już od 88 lat. Jego powstanie było możliwe dzięki kompleksowej reformie ubezpieczeń społecznych, która była wtedy realizowana. ZUS został powołany przez ówczesnego prezydenta Ignacego Mościckiego i powstał poprzez połączenie 5 działających instytucji w jeden podmiot. Głównym założeniem nowo powstałej instytucji było realizowanie czynności z zakresu ubezpieczeń społecznych w Polsce, a także kontrolowanie, uzupełnianie i koordynowanie pracy innych ubezpieczalni społecznych. Przewidziano także możliwość powoływania do działania pomniejszych oddziałów ZUS w danym regionie.

Urząd kontynuował swoje działania także w czasie II Wojny Światowej. Po jej zakończeniu ulegał licznym reformom wprowadzanym przez władze komunistyczne. W latach od 1947 do 1960 roku doprowadziło to między innymi do chwilowego wypłacania świadczeń przez związki zawodowe, a nie instytucję jaką jest ZUS. Kluczowe zmiany wprowadził później Edward Gierek, przywracając pierwotne działania instytucji w 1960 roku. Po jego działaniach urząd skupił się na próbach wprowadzenia informatyzacji systemu ubezpieczeń społecznych. Ze względu na zmiany ustrojowe instytucja wymagała licznych reform, by lepiej dopasowywać się w potrzeby obywateli gospodarki wolnorynkowej. W obecnym kształcie ZUS działa od 1998 roku.

ZUS realizuje wiele zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych. Wśród najważniejszych z nich wymienić można przede wszystkim:

• kompleksową realizację przepisów o ubezpieczeniach, a w tym:
  • obowiązek stwierdzania i ustalania obowiązku ubezpieczeń społecznych dla konkretnych podmiotów,
  • ustalanie wysokości oraz pobieranie składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, a także na Fundusz Pracy, Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,
  • ustalanie uprawnień do wypłaty świadczeń,
  • kompleksowe prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek,
  • prowadzenie indywidualnych kont ubezpieczonych i kont płatników składek,
  • orzecznictwo lekarzy ZUS oraz przeprowadzanie komisji lekarskich mających na celu ustalić uprawnienia do świadczeń.
• wydawanie opinii odnośnie aktów prawnych z zakresu zabezpieczenia społecznego,
• prowadzenie indywidualnych kont osób ubezpieczonych,
• wystawianie legitymacji potwierdzających uprawnienia do wypłaty emerytur oraz rent z ubezpieczenia społecznego,
• kierowanie na rehabilitacje,
• opracowywanie analiz i prognoz w zakresie ubezpieczeń społecznych,
• przeprowadzanie kontroli w zakresie czasowej niezdolności do pracy,
• kontrola wykonywania przez płatników składek i przez ubezpieczonych obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych,
• wydawanie Biuletynu Informacyjnego,
• popularyzacja wiedzy o ubezpieczeniach społecznych,
• prowadzenie prewencji rentowej,
• dysponowanie środkami finansowanymi z FUS i Funduszu Alimentacyjnego.

Do zadań ZUS należy zaliczyć również realizację umów i porozumień międzynarodowych w zakresie ubezpieczeń społecznych. Taki wymóg wprowadzono między innymi dla wszystkich krajów Unii Europejskiej.